Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 21 Eylül Uluslararası Barış Günü dolayısıyla yayımladığı mesajda, dünyadaki savaş ve çatışmaların hem çapının hem de karmaşıklığının arttığını, sınırları aşarak giderek daha fazla insanı etkilediğini söyledi.
Guterres, bugünkü dünya tablosunu “Diyalog aksıyor, çözümler bulunamıyor ve küresel dayanışma ortada yok” sözleriyle özetledi.
2026 Uluslararası Barış Günü'nün teması “Barışa yatırım yap: Herkes için, her yerde, her gün” olarak belirlendi. BM bu yıl barışı yalnızca savaşın bulunmaması olarak değil, insanların gündelik hayatlarında güvenlik, onur, fırsat ve işbirliğine sahip olmasıyla ilişkili bir toplumsal durum olarak tanımlıyor.
Guterres mesajında, barışın kendiliğinden ortaya çıkmayacağı ve yalnızca çatışmaların sona ermesini beklemekle kurulamayacağını özellikle vurguladı.
“Barışa ulaşmak pasif ya da kendiliğinden değildir. Daha iyi bir geleceğe yatırım yapmak için aktif ve bilinçli bir tercihtir.”
Guterres, bu tercihin barışın kök salabileceği kapsayıcı toplumlar kurmayı, sağlık, eğitim, beslenme ve sosyal korumaya yatırım yapmayı, toplumsal ayrılıkları aşmayı, herkesin sesinin duyulmasını sağlamayı ve insan haklarıyla insan onurunu korumayı gerektirdiğini belirtti. Diplomasi, diyalog, müzakere ve barış gücü operasyonlarının da “barışın kanıtlanmış araçları” arasında olduğunu hatırlattı.
Genel Sekreter mesajında ayrıca, hükümetlerin ve uluslararası sistemin çözümsüz kaldığı koşullarda toplumların bütünüyle çaresiz olmadığını da vurguladı. Gönüllülerin, hak savunucularının, sivil toplum yöneticilerinin, barış gücü çalışanlarının ve arabulucuların toplumsal ayrılıkları aşarak diyaloğu yeniden kurmaya çalıştığını ekledi.
Guterres, bu çalışmaların barışın yalnızca devletler arası müzakere masalarında değil, toplumların kendi içinde ve gündelik yaşamda da kurulabileceğini gösterdiğini söyledi.
“Savaşları ve çatışmaları hemen şimdi sona erdirin”
Guterres'in 21 Eylül mesajı, Uluslararası Barış Günü nedeniyle 9 Eylül'de New York'taki BM merkezinde düzenlenen Barış Çanı töreninde yaptığı konuşmanın devamı niteliğindeydi.
BM Genel Sekreteti, konuşmasında hükümetlerin barışı sağlamakta başarısız kaldığı durumlarda toplumların farklı bir yol gösterdiğini söylemiş ve dünya liderlerine daha açık bir çağrıda bulunmuştu:
“Savaşları ve çatışmaları sona erdirin; hemen şimdi.”
Guterres, konuşmasında yaklaşan BM Genel Kurulu üst düzey toplantıları öncesinde liderlerden sağlık, eğitim, beslenme ve sosyal korumaya yatırım yapmalarını; insanların güvenebileceği kurumlar kurmalarını; insan haklarını korumalarını ve diplomasi ile müzakereye yeniden ağırlık vermelerini istedi: “Barış zor iştir. Barış eylemdir.”
9 Eylül töreninin Guterres açısından sembolik bir anlamı da vardı. 2017'den bu yana BM Genel Sekreterliği görevini yürüten Guterres'in görev süresi 2026 sonunda sona eriyor.
Bu nedenle törende Genel Sekreter sıfatıyla BM Barış Çanı'nı son kez çaldığını söyledi. “Ama dünyanın dört bir yanındaki barış savunucularının yanında olmaya devam edeceğim,” dedi.
BM'nin New York'taki merkezinde yer alan Japon Barış Çanı, 1954'te Japonya Birleşmiş Milletler Derneği tarafından BM'ye armağan edilmişti. 60 ülkenin BM delegasyonlarının bağışladığı madeni paralar ve çeşitli metal katkılardan dökülen çan, Uluslararası Barış Günü dolayısıyla her yıl düzenlenen törende çalınıyor.
Neden iki ayrı Barış Günü ?
Dünya Barış Günü aynı adla iki farklı günde kutlanıyor: 1 Eylül ve 21 Eylül. İki anma barış fikrini farklı tarihsel ve siyasal gelenekler içinde simgeliyor.
1 Eylül, Nazi Almanyası’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’yı işgal ederek İkinci Dünya Savaşı’nı başlatmasının yıldönümüne dayanıyor. Savaş sonrasında bu tarih özellikle sosyalist ülkelerde ve Dünya Barış Konseyi (World Peace Council-WPC) çevresindeki uluslararası barış hareketinde savaş, faşizm ve nükleer silahlanmaya karşı mücadele günü olarak benimsendi. Konsey, 1949-50’de kuruldu ve Soğuk Savaş boyunca Sovyetler Birliği’nin güçlü siyasal ve maddi desteği altında faaliyet gösterdi. Batılı ve bağımsız barış hareketleriyle de ilişkiler kurmasına karşın, Sovyet dış politikasıyla yakınlığı sürekli tartışma konusu oldu.
SSCB’nin ve Varşova Paktı'nın çözülmesiyle Konsey’in dayandığı uluslararası ağ da büyük ölçüde dağıldı. WPC bugün hâlâ varlığını sürdürüyor, ancak Soğuk Savaş dönemindeki kitlesel ve küresel etkiye sahip değil ancak 1 Eylül geleneği dünyada bazı sendikalar, meslek örgütleri, sol hareketler ve savaş karşıtı örgütlerde yaşamaya devam ediyor.
21 Eylül ise bir BM günü. BM Genel Kurulu 1981’de 21 Eylül’ü Uluslararası Barış Günü olarak ilan etti; ilk kutlama 1982’de yapıldı. Başlangıçta eylül ayının üçüncü salısı olarak belirlenmişken 2001’de 21 Eylül’e sabitlendi ve aynı zamanda küresel ateşkes ve şiddetsizlik günü olarak tanımlandı.
İki ayrı tarih, iki farklı barış siyaseti geleneğinin ifadesi. 1 Eylül, tarihsel olarak anti-faşist, anti-emperyalist ve Soğuk Savaş döneminde sosyalist hareketlerle yakın ilişkili bir barış anlayışından gelir; 21 Eylül ise devletlerarası uzlaşma, çok taraflılık ve BM sistemi içinde barışın korunmasını esas alan daha evrensel ve kurumsal bir çerçeveye dayanır.
Günümüzde dünya çapında resmi ve yaygın kabul gören tarih 21 Eylül olmakla birlikte,1 Eylül de tarihsel ve politik bir barış ve savaş karşıtlığı geleneği olarak varlığını sürdürüyor.
