ÖMÜR KURT omur@cocuklarlabiromur.com Bazı anne babalar, çocuğuna sert sınırlar çizdiğinde onu disipline ettiğini, her davranışına müdahale ettiğinde ise onu doğru yönlendirdiğini düşünüyor. Oysa çocuğa müdahale, bir engel anlamına geliyor. Konuyu çocuk ve ergen psikiyatrı Prof.
Dr. Eyüp Sabri Ercan ’a sordum. Anne babanın çocuğun her şeyine müdahale etmesi, çocuğa hangi mesajı verir?
Çocukların davranışları karşısındaki aşırı koruyucu ve kontrolcü müdahaleler, çocuğa dolaylı yoldan “yeterince iyi olmadığı”, “işleri yapabilme konusunda beceriksiz olduğu” mesajı verir. Ayrıca bu müdahaleler çocuğa “dünyanın tehlikeli bir yer olduğu ve her an tetikte olunması gerektiği” algısı da yaratabilir. Bu durum çocuklarda bireyselleşme, sorumluluk alma ve özgüven kazanabilme becerisini sekteye uğratabilir.
Bir çocuğun bir şeyi kendi kendine yapmasıyla anne babasının onun yerine yapması arasında dağlar kadar fark var kuşkusuz… Örneğin anne baba, çocuğunun okul çantasını kendisi hazırlamak ister çünkü böyle olduğunda çocuğunun işlerini kolaylaştırdığını, hızlandırdığını düşünür. Yanlış ve eksik bir şeyi engelleme amacı güder.
Oysa çocuk, çanta hazırlama konusunda yeterli beceriye sahip olmadığını, hata yaptığında onaylanmayacağını düşünür. Gelişim için denemek ve hata yapmak kaçınılmazdır. Çocuğun sürekli engellendiği bir sistemde çocuk yeni sorumluluklar almaktan ve yeni öğrenme deneyimlerinden kaçınabilir.
Eğer çocuk çantasını kendi hazırlarsa planlama yapmayı, sorunla karşılaşırsa çözüm üretebilmeyi ve sonunda başarma duygusunu tadar. Adım adım yeni görevlerde de kendine güven kazanır ve aslında uzun vadede bu durum çocuk ve aile açısından büyük bir kazanımdır. BECERİ KAZANIMINI ENGELLER Her davranışına müdahale edilen çocuklar, nasıl yetişkinler olurlar?
Kısa vadede hayatı kolaylaştırıyor gibi görünen aşırı müdahaleler, uzun vadede birçok soruna sebebiyet verir. Çocuk ve gençlerin beceri kazanımlarını engeller… Çocukluk döneminin temeli dünyayı keşfetmek üzerine kuruludur.
Yeni deneyimlerde engellenen çocuk, zamanla kaygı duygusuyla tanışır. Bu da erken dönemde ayrılık kaygısı, okul kaygısı gibi durumlara sebep olabilir. Ergenlik dönemi, ebeveynden sağlıklı şekilde uzaklaşabilme, bireyselleşebilme dönemidir.
A ncak aşırı müdahale edilen bir aile sistemi varsa iki farklı sonuç oluşabilir: Çocuk ya ebeveynine aşırı bağımlı hale gelir ya da kendi alanını açabilmek için yoğun bir isyan ve karşı gelme sürecine girer. Yetişkinlik yıllarında ise arka planda yetersizlik, başarısızlık inançlarına sahip, hata yapmaktan ve karar vermekten kaçınan kişilere dönüşebilirler. Bu şekilde de kendi potansiyelini ortaya koyamamak yaşamdan doyum alamamayı ve birçok ruhsal sıkıntıyı da beraberinde getirebilir.
Anne babalara önerileriniz neler? Öncelikle iyi bir gözlemci olmak gerekiyor. Çocuğun gelişimine uygun düzeyde sorumluluk almasına alan açıp hangi konuda desteğe ihtiyacı olduğu gözlemlenmeli.
Örneğin küçük bir teşvikle yürüyebilecek bir çocuğu düşecek diye elinden tutarak yürütmeye devam etmek, çocuğun hem fiziksel hem de zihinsel gelişimini sekteye uğratır. Bu davranış çocuğun sendelese de dengede durmasının, düşse de kalkabilmesinin, bacaklarının yeteri kadar kuvvetlenmesinin önüne geçer. Gerekli güvenli ortamı sağlayarak çocukları hazır oldukları davranışlar için teşvik etmek, kaldırabilecekleri kadar zorluklarla karşı karşıya getirmek, çocuğu geliştiren ve hayata hazırlayan davranışlardır.
Bunlar aynı zamanda çocuklarda öz yeterlilik ve psikolojik sağlamlığın temel taşlarını oluşturur. Ebeveynlik bitmeyen bir kaygı sürecidir ve çoğunlukla kendi kaygısını bastırmakta güçlük çeken ebeveynler bu kaygıya dayanamaz ve çocuğa müdahale ederek iç seslerini durdururlar. Bu noktada kendi kaygılarımızın sebeplerini araştırmak ve gerekliyse uzman desteği almak da önemli olacaktır.
EVDE DENEYİN Sofra adabı Çocuklara sofra adabını öğretmek için bu hafta sofrayı birlikte kurun. Bir davranışı içselleştirebilmeleri için tüm süreçleri bilmeleri gerekir. Bu zaman içinde de sofra adabı konusunda bolca sohbet edin.
HAFTANIN KİTABI “ Çilek Kokusu” hayal kurmanın ve hayal kurmaktan vazgeçmemenin değerli olduğunu anlatıyor. Yayınevi: YKY Yayınları Yazan-resimleyen: Fethi Yılmaz Yaş: 3+ Sayfa: 32 HAFTANIN ETKİNLİĞİ Her şey farklı görünüyor Bu hafta çocuklarla birlikte, gözlerimizin bizi yanılttığı birbirinden ilginç illüzyonları görebilirsiniz. Yer: İstanbul-İllüzyon Müzesi Tarih: Her gün açık Yaş: 3+ İletişim: (0212) 244 06 64 HAFTANIN ŞARKISI Bu hafta çocuklarınızla ve torunlarınızla birlikte Barış Manço’dan “Nane Limon Kabuğu” adlı şarkıyı dinleyin ve bu şarkı hakkında sohbet edin.
