İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) kurucu isimlerinden Mohsen Rızai, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi genel sekreterliğine atandı; böylece ülkenin en tartışmalı üst düzey isimlerinden biri, Tahran'ın stratejik kararlarından sorumlu kurumu resmen yönetme yetkisi elde etti.Atama, Pazar günü Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian'ın imzaladığı bir kararnameyle yapıldı.Bundan birkaç saat önce Ayetullah Mücteba Hamaney, Rızai'yi konseye kendi kişisel temsilcisi olarak ayrı bir kararla atamıştı.İslam Cumhuriyeti'nin güvenlik ve askeri aygıtının tepesinde neredeyse yarım yüzyıllık bir geçmişe sahip olan 71 yaşındaki Rızai, yaklaşık dört ay görev yaptıktan sonra istifa eden ve Hamaney'in siyasi danışmanı olarak atanan, kıdemli bir Devrim Muhafızları komutanı olan Muhammed Bağır Zolğadr'ın yerine geçti.Atamasının açıklanmasının hemen ardından Rızai, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda ikinci bir deniz koridoru açmayacağını, boğaza giren ABD savaş gemilerinin hedef alınacağını ve Hürmüz'ün yeniden açılabilmesi için savaşın sona ermesi ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması gerektiğini açıkladı.Mohsen Rızai kimdir?Doğum adı Sabzvar olan Rızai, 1954'te Huzistan eyaletinde Bahtiyari aşiretinden bir ailede dünyaya geldi.1970'lerin başında Şah Rıza Pehlevi yönetimine karşı siyasi bir aktivist olarak ortaya çıkan Rızai, şahın istihbarat teşkilatı SAVAK tarafından tutuklandı ve Ahvaz'da hapse atıldı.Mansurun adlı militan grubun kurucuları arasında yer aldı; bu yapı, İslami Devrim Mücahitleri Örgütü'nün zeminini hazırladı.1979 Devrimi'nin ardından İslam Cumhuriyeti Merkez Konseyi'ne katıldı ve Devrim Muhafızları Ordusu'nun tüzüğünü hazırlayan 12 üyeli komitede görev yaptı.Eylül 1981'de, 27 yaşındayken Ayetullah Ruhullah Humeyni onu Devrim Muhafızları'nın başkomutanı olarak atadı.Rızai bu görevi 16 yıl sürdürerek, İslam Cumhuriyeti tarihinin en uzun süre görev yapan askeri komutanlarından biri oldu; Eylül 1997'de görevden ayrıldı.Ardından parlamento ile Anayasayı Koruma Konseyi arasındaki anlaşmazlıkları çözen ve devletin genel politikalarını belirleyen organ olan Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi'nin genel sekreterliğini yaklaşık 24 yıl yürüttü.2021'de Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi döneminde ekonomi işlerinden sorumlu cumhurbaşkanı yardımcılığına getirildi; bu görevden Haziran 2023'te ayrıldı.Devlet kurumlarındaki bu öne çıkan kariyerine rağmen Rızai, dört kez cumhurbaşkanlığına aday oldu ve her seferinde kaybetti. 2021 seçimlerinde 3,4 milyon oy aldı; bu rakam, geçersiz sayılan oyların sayısının bile altındaydı.Arjantin'deki Yahudi merkezine yönelik bombalı saldırıRızai'nin adı, uluslararası alanda, 1994'te Buenos Aires'teki AMIA Yahudi toplum merkezine düzenlenen, 85 kişinin yaşamını yitirdiği ve yüzlercesinin yaralandığı, Arjantin tarihinin en ölümcül terör saldırısıyla birlikte anılıyor.2007'de Arjantinli savcılar, o dönem Devrim Muhafızları komutanı olan Rızai'nin de aralarında bulunduğu dokuz kişi hakkında saldırıyla bağlantılı olarak tutuklama talebinde bulundu. Interpol, hakkında halen yürürlükte olan kırmızı bülten çıkardı.Tahran yönetimi ve Rızai, suçlamaları siyasi saikli olarak nitelendirerek saldırıyla herhangi bir bağlantıları olduğu iddiasını sürekli reddetti.Ancak dosya somut sonuçlar da doğurdu: Arjantin, 2021'de ekonomi işlerinden sorumlu cumhurbaşkanı yardımcılığına atanmasına itiraz etti, daha önce Nikaragua devlet başkanlarının yemin törenlerine katılmasına karşı çıktı ve Doha'yı ziyaretinde Katar'dan Rızai'yi tutuklayıp iade etmesini istedi; bu talep yerine getirilmedi.Kerbela-4 HarekâtıRızai'nin askeri komuta kariyerindeki en tartışmalı bölüm, Irak-İran savaşı sırasında Aralık 1986'da düzenlenen ve Fav bölgesinin bazı kısımlarını geri almayı hedefleyen, ancak Irak kuvvetlerince fark edilip püskürtülen ve kurbağa adam birlikleri de dahil olmak üzere İran tarafında ağır kayıplara yol açan Kerbela-4 Harekâtı oldu.2015'te, operasyona katılan ve elleri bağlı olarak gömüldükleri bildirilen 175 dalgıcın naaşları bulundu ve kimlikleri tespit edildi.Rızai'nin, operasyon deşifre edildikten sonra da sürdürülmesinin, daha kapsamlı Kerbela-5 Harekâtı – ya da savaşın en büyük askeri saldırısı olan Basra kuşatması – öncesinde kasıtlı bir aldatmaca olduğu yolundaki açıklaması, eski yetkililerden gazetecilere ve sosyal medya kullanıcılarına kadar geniş bir kesimin sert eleştirilerine hedef oldu.Dönemin Kudüs Gücü komutanı Kasım Süleymani ise Kerbela-4'ün başından beri ana harekât olduğunu söyleyerek bu anlatıyı reddetti.Bir başka tartışma da Kasım 2011'de patlak verdi: Daha önce ABD'ye iltica etmiş ve İslam Cumhuriyeti'nin üst düzey yetkililerini eleştiren röportajlar vermiş olan Rızai'nin büyük oğlu Ahmed, Dubai'deki bir otel odasında ölü bulundu.Dubai polisi ölümü, antidepresan ilaçların aşırı dozda alınmasına bağladı.
Rızai'nin ailesi ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi genel sekreterliği bu bulguyu reddederek ölümü şüpheli olarak nitelendirdi. Ahmed Rızai'nin ölüm nedeni bugüne kadar kesin olarak ortaya konulamadı.Savaş, halefiyet ve değişen rejimRızai'nin atanması, İslam Cumhuriyeti tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birinin ardından geldi.ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'ın askeri hedeflerine geniş çaplı saldırılar düzenleyerek Ayetullah Ali Hamaney'i, Savunma Bakanı Muhammed Rıza Aştiyani'yi ve yaklaşık 40 üst düzey askeri ve güvenlik komutanını öldürdü.Ağustos 2025'ten bu yana Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi genel sekreteri olan ve birçok analist tarafından savaş arifesinde İran'ın en güçlü ismi olarak görülen Ali Laricani, daha sonra Tahran'a yönelik İsrail saldırı dalgalarından birinde öldürüldü.Laricani'nin ardından göreve Zolğadr geldi. Anayasaya göre, 9 Mart'ta Mücteba Hamaney üçüncü ayetullah olarak seçilene kadar, Cumhurbaşkanı Pezeşkian, yargı erki başkanı Gulam Hüseyin Mohseni Ejei ve Anayasayı Koruma Konseyi tarafından atanan bir din adamından oluşan geçici bir konsey ülkenin yürütme yetkilerini üstlendi.
