İran'da yeni eğitim-öğretim yılı çarşamba günü, bazı durumlarda yaz boyunca neredeyse üç katına çıkan okul harçları ve savaş korkuları, yaptırımlar ile riyalin sürekli değer kaybının aile bütçelerini sıkıştırması nedeniyle Tahran genelindeki özel okullarda kayıtların düşmesi gölgesinde açılıyor.İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, pazartesi günü Tahran’daki bir kız ilkokulunda ders zili çalarak yeni eğitim-öğretim yılının açılışını yaptı.Eğitim Bakanlığı, savaşın önceki evrelerinde çevrim içi eğitime geçilen dönemlerin ardından bu yıl okullara yüz yüze eğitimi önceliklendirmeleri talimatını verdi.Bakanlık ayrıca, yeni dönemde özel okullardaki öğrenim ücretlerine yapılacak zammı yüzde 35 ile sınırlandıran bir genelge yayımladı; buna göre ülke genelinde yıllık ücretlerin 14 milyon ile 145 milyon tümen (53–549 avro) arasında olması gerekiyor. Ancak uygulamada bu üst sınır dikkate alınmıyor.Doğu Tahran’da okuyan son sınıf lise öğrencisi Bita, Euronews’e geçen yıl 80 milyon tümen (303 avro) ödediğini, bu yıl ise 220 milyon tümen (833 avro) vermek zorunda kaldığını, bunun da yüzde 175’lik artış anlamına geldiğini anlattı.“Lisede son sınıftayım. Alt sınıflardaki öğrenciler biraz daha az ödüyor.
Broşürler ve okulda basılan ders kitapları için de ayrı ücret veriyoruz; bunun tutarı yaklaşık 20 milyon tümen (76 avro),” dedi Bita.“Şu anda özel bir lisede okuyan son sınıf öğrencisi için ailesinin eğitim masrafı kabaca 250 milyon tümeni (947 avro) buluyor. Tabii kentin kuzeyindeki varlıklı semtlerde bu rakam daha da yükseliyor,” diye ekledi.Her ne kadar İran’ın resmî para birimi riyal olsa da, günlük fiyatlandırma ve alışverişler tümen üzerinden yapılıyor; 1 tümen 10 riyale eşit. Pazartesi günü serbest piyasada avronun kuru, biraz üzerinde olmak üzere 264 bin tümen (ya da 2 milyon 640 bin riyal) seviyesindeydi.Güney Tahran’da birkaç özel ilkokulda muhasebeci olarak çalışan 57 yaşındaki Maryam, okul ücretlerindeki artışın yanı sıra güvenlik kaygılarının da velileri etkilediğini söylüyor.Çalıştığı okullardan birinde öğrenim ücreti iki yıl önce 36 milyon tümen (136 avro) iken bu yıl 85 milyon tümen (322 avro) seviyesine çıktı.
Maryam’e göre kayıtların düşmesinde yalnızca maliyetler değil, güvenlik endişeleri de etkili.“Bu okullardan birinde, bina karakolun tam karşısında olduğu için pek çok öğrenci kaydını yenilemedi; veliler, savaş yeniden başlarsa çocuklarının orada güvende olmayacağından endişe ediyor,” diye anlattı Maryam Euronews’e.“Bir diğer kaygıları da derslerin yeniden çevrim içi ortama taşınması ihtimali; kâr amacı gütmeyen okullarda verilen sanal dersler için ağır ücretler ödemek istemiyorlar.”Maryam, Tahran’ın Şehrak-e Veliasr bölgesindeki bir okulun, faaliyete devam edebilmek için gerekli asgari öğrenci sayısına ulaşamayınca tamamen kapandığını da belirtti.Lüks kırtasiye setleriResmî verilere göre, İran’da ücretli eğitim veren okul ve üniversitelere kayıtlı öğrenci sayısı yaklaşık 3,3 milyon; bunların neredeyse yüzde 70’i öğrenim harcı ödüyor.Toplam kayıtlı öğrenci sayısı son on yılda 4,4 milyondan bu seviyeye geriledi; bakanlık bu düşüşü kısmen alım gücündeki erozyona bağlıyor.Tahran’daki İslami Azad Üniversitesi’nde üçüncü yarıyıl hukuk öğrencisi olan Mehra, sabit ve değişken kalemlerden oluşan öğrenim ücretinin 11 milyon tümenden (41 avro) 22 milyon tümene (83 avro) çıkarak ikiye katlandığını anlattı.Masraflar harçla sınırlı değil. Temel bir okul kırtasiye setinin fiyatı bugün 3 milyon tümen (11,30 avro) ile 17 milyon tümen (64,30 avro) arasında değişiyor.Üniversite öğrencilerinin ders notlarını basmak için sıkça kullandığı CopyMax marka 500 yapraklık A4 fotokopi kâğıdının bir paketi 975 bin tümenden (3,69 avro) başlıyor.Geri dönüştürülmüş gazete kâğıdından üretilen A4 kâğıtların paketi 390 bin tümenden (1,48 avro) başlıyor, ancak okul çalışmaları için uygun görülmüyor. Fiyatlar, kırtasiyenin Tahran’ın hangi semtinde bulunduğuna göre de ciddi biçimde değişiyor.Karaj’ın eteklerinde, Şehriyar yakınlarındaki Vahidieh kasabasında kırtasiye dükkânı işleten Arya ve eşi Roksana, Tahran ve Karaj’daki satıcılarla aynı toptancı pazarlardan mal almalarına rağmen, düşük alım gücü nedeniyle raf fiyatlarını büyük şehirlerdeki seviyelere çıkaramadıklarını Euronews’e anlattı.Arya’ya göre kaliteli bir defterin fiyatı geçen yıl 85 bin tümen (0,32 avro) iken bu yıl 180 bin tümene (0,68 avro) çıktı; yani yaklaşık yüzde 100 zamlandı.Roksana, müşteri sayısının azaldığını, ancak bazı ailelerin geçen yıl derslerin çevrim içi işlenmesi nedeniyle büyük ölçüde kullanılmadan kalan kırtasiye malzemelerini bu yıl yeniden değerlendirdiğini söyledi.“Müşteri sayımız düştü ama bu, öğrencilerin bu yıl kırtasiye malzemesi almadığı anlamına gelmiyor.
Örneğin kendi oğlum geçen yıldan kalan defterleri kullanıyor,” dedi Roksana Euronews’e.“Üstelik geçen eğitim-öğretim yılının büyük bölümünde dersler çevrim içi yapıldığı için çocuklar çantalarını, ayakkabılarını, üniformalarını pek kullanmadı. Bu nedenle aileler bu yıl yenisini alma gereği görmüyor,” diye sözlerini tamamladı.
