Uganda'nın başkenti Kampala'da cuma günü, Türkiye Büyükelçiliği önünde binlerce kişinin katıldığı bir protesto düzenlendi. Protestocuların ortak talebi, yıllardır Türkiye'de yaşayan Ugandalı muhalif Fred Lumbuye'nin ülkesine iade edilmesiydi.Gösteriyi, Genelkurmay Başkanı Muhoozi Kainerugaba ile bağlantılı sivil ve siyasi bir baskı grubu olan Uganda Yurtseverler Birliği (PLU) organize etti.PLU Genel Sekreteri Fadil Twalla, gösteride yaptığı konuşmada, Türk halkına değil, hükümetin tutumuna yönelik bir hayal kırıklığını dile getirdiklerini savundu ve Lumbuye'nin Türkiye'de bulunmaya devam ederek ülke yönetimine yönelik saldırılarını sürdürdüğünü öne sürdü.Ugandalı yetkililer ve PLU, Lumbuye'ye şiddete teşvik, yanlış bilgi yayma ve bilgisayar sistemlerinin kötüye kullanılması da dahil 15 ayrı suçlama yöneltiyor. Lumbuye hakkında yakalama kararı da bulunuyor.
Kampala yönetiminin Lumbuye'nin iadesi konusunda Türkiye'nin adım atmasını aylardır talep ettiği biliniyor.Kainerugaba'nın büyükelçilik önünde gösteri düzenleme planları, diplomatların sorunu çözmeye yönelik girişimleri nedeniyle birkaç kez ertelenmişti. Daha önce de büyükelçilik önünde protesto çağrısında bulunmuş, ardından Ankara ile bir anlaşmaya varıldığını belirterek bu çağrısını geri çekmişti. Ancak sorun çözülmeyince General, taleplerinin karşılanmaması halinde diplomatik ilişkilerin kesilebileceğini öne sürmüştü.Uganda'nın Türkiye Büyükelçiliği gösteri nedeniyle 18 Eylül'de kapalı kaldı.
Büyükelçiliğin X hesabından yapılan açıklamanın altına yorum yapan bazı kullanıcılar da Lumbuye'ye destek mesajları paylaştı ve Ankara'ya Lumbuye'nin Türkiye'de kalmasına izin verilmesi çağrısında bulundu.Protestonun hemen ardından Uganda ordusu sert bir adım atarak, Türkiye ile savunma ve askeri iş birliğini askıya aldığını duyurdu.Uganda Savunma Kuvvetleri (UPDF) sözcüsü Chris Magezi cumartesi günü yaptığı açıklamada, Türkiye ile savunma ve askeri iş birliğinin derhal geçerli olmak üzere askıya alındığını duyurdu.Kararın, iki ülke arasındaki karşılıklı savunma iş birliğine ilişkin çözülmemiş sorunlar giderilene kadar yürürlükte kalacağı belirtildi. Lumbuye'nin adı doğrudan zikredilmedi.Dışişleri Bakanlığı ve Uganda Dışişleri Bakanlığı'ndan konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama gelmezken, Uganda Genelkurmay Başkanı Kainerugaba ordunun açıklamasını X hesabında paylaştı.Kainerugaba son haftalarda Uganda'da yaşayan Türk vatandaşlarına ülkeyi terk etmeleri çağrısında bulunarak gerilimi tırmandırmıştı.Türkiye ile Uganda yaklaşık 10 yıldır askeri eğitim, silah ve gözetleme teknolojisi transferi ile terörle mücadele alanlarında yakın iş birliği yürütüyordu. Kararın hemen öncesinde Türk şirketi Yapı Merkezi'nin üstlendiği 3 milyar dolarlık demiryolu projesinin iptal edilebileceği ve bazı Türk vatandaşlarının sınır dışı edilebileceği yönünde tehditler gelmişti.Uganda ile Türkiye arasındaki sorunlar Somali'deki gelişmelere ilişkin gerilimi de kapsıyor.
Uganda merkezli Fanaka Kwawote düşünce kuruluşundan analist Angelo Izama'ya göre, Uganda askerleri yıllardır Somali'de zayıf federal hükümeti, Eş-Şebab militanlarına karşı destekleyen barış gücü operasyonlarında görev yapıyor.Izama, Türkiye'nin Somali'de giderek daha etkili ve daha fazla tercih edilen bir güvenlik ortağı haline geldiğini söyledi.Uganda'nın Somali'deki tüm askerlerini Ağustos 2027'ye kadar çekmesi bekleniyor.Öte yandan, Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni'nin oğlu ve olası halefi olarak ülke içinde nüfuzunu giderek artıran Kainerugaba, sosyal medyadaki sıra dışı çıkışları ve Türkiye'ye yönelik dikkat çekici açıklamaları ile daha önce de gündeme gelmişti.Nisan ayında Türkiye'nin Uganda'ya 1 milyar dolar "güvenlik temettüsü" ödemesini talep eden Kainerugaba ayrıca, Türkiye'nin "en güzel kadınıyla" evlenmek istediğini de söyledi. Taleplerinin karşılanmaması halinde diplomatik ilişkileri kesme ve Türk Hava Yolları'nın Uganda'daki faaliyetlerini engelleme tehdidinde bulundu. Kainerugaba'nın söz konusu paylaşımları daha sonra silindi.Dönem dönem magazin gündemine de taşınan açıklamalarıyla dikkat çeken Kainerugaba, daha önce dünyaca ünlü şarkıcı Beyoncé ile evlenme planlarından söz etmişti.
Ayrıca İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile evlenebilmek için "dünyanın en güzel inekleri" olarak nitelendirdiği 100 Ankole ineğini vermeye hazır olduğunu söylemişti.
