Biraz ürkütücü gelecek ama insan davranışlarını anlamak için artık insanlara ihtiyaç duyulmayacağı bir gelecek düşünün. Bu fikir endişe verici olsa da halihazırda o yola girmiş bulunuyoruz. Zira yapay zeka araştırmalarındaki yeni bir yaklaşım bu ihtimali oldukça somut hale getiriyor.
Harvard, MIT ve Stanford araştırmacılarının geliştirdiği MatrAIx adlı yeni bir altyapı, dijital ortamda 8,3 milyar sanal insan barındırıyor. MatrAIx, bu sanal kullanıcıları kullanarak ürünlerin, yapay zeka sistemlerinin ve uygulamaların farklı insan profilleri karşısındaki performansını test ediyor. 8,3 milyar persona 1.290 farklı özellikle tanımlanıyor MatrAIx'in merkezinde Persona 8B adı verilen ve dünya nüfusuna yakın ölçekte oluşturulan 8,3 milyar persona kaydı bulunuyor.
Her persona, insanların geçmişi, psikolojisi, yetenekleri, davranışları ve yaşam tarzını temsil eden 1.290 kategorik boyut üzerinden tanımlanıyor. Sistemde, birbiriyle ilişkili özelliklerin gerçek hayattaki korelasyonlarını korumak için bağımlılık grafiğine dayalı sentetik üretim yöntemi kullanılıyor. Bunun yanında insan tarafından hazırlanmış profillerden türetilen kayıtlar da sisteme dahil ediliyor.
Araştırma amacıyla yaklaşık 1 milyon personadan oluşan kalite filtrelemesinden geçirilmiş bir veri kümesi de halihazırda yayımlanmış durumda. Bu kümede 599 bin 847 insan temelli, 400 bin sentetik persona yer alıyor. Veri kümesi araştırmacıların kullanımına Hugging Face üzerinden sunuluyor.
Sanal insanlar etkileşime girebiliyor MatrAIx'in önemli parçalarından biri olan Playground, oluşturulan persona ajanlarının farklı dijital ortamlarda test edilmesini sağlıyor. Sistem şu anda anket, yapay zeka sohbet botu, web ve uygulama olmak üzere dört farklı ortamı destekliyor. Uygulama tarafında hem masaüstü hem de mobil yazılımlar değerlendirilebiliyor.
Buna macOS ve iOS gibi platformlar da dahil. Böylece sanal kullanıcılar yalnızca bir soruya yanıt vermek yerine web sitelerinde gezinebiliyor, yapay zeka sohbet botlarıyla iletişim kurabiliyor ve uygulamalarla etkileşime girebiliyor. MatrAIx kapsamında 25'ten fazla alana yayılan 1.010 değerlendirme görevi bulunuyor.
Ticaret, yazılım, finans ve sağlık gibi alanlar sistemin değerlendirme kapsamındaki başlıca kategoriler arasında yer alıyor. Sanal insanların tepkileri ölçülebiliyor Araştırmacılar sistemi kullanarak 18.189 değerlendirme denemesi gerçekleştirdi. Bu çalışmaların bir bölümünde farklı persona profillerinin aynı ürün veya hizmet karşısındaki davranışlarının nasıl değiştiği incelendi.
8,3 milyar yapay zeka ajanının dijital kimlik haritası. Grafik ağı, yapay zeka ajanlarının demografik verilerden yola çıkarak nasıl insan gibi düşünen ve davranan profillere dönüştüğünü gösteriyor. Sistem, örneğin bir fiyat artışının ardından bir kullanıcının ne kadar tereddüt ettiğini, yapay zeka asistanının başarısız olması durumunda kullanıcının hizmeti kullanmaya devam edip etmediğini veya bir uygulamadaki gecikmenin hangi noktada kullanıcı açısından kabul edilemez hale geldiğini ölçebiliyor.
Böylece bir ürünün veya yapay zeka sisteminin belirli demografik ya da davranışsal gruplar üzerindeki etkisi daha ayrıntılı biçimde analiz edilebiliyor. Sanal insanlar aynı zamanda tutarlı da Yapılan testlerde bu sanal insanların kendilerine verilen özelliklere de oldukça bağlı kaldığı görüldü. Araştırmacılar dört farklı ortamda, 10 davranışsal özellik üzerinden 400 denemelik kontrollü bir çalışma gerçekleştirdi.
Sonuçlara göre persona tarafından belirtilen davranış, 400 denemenin 366'sında doğru şekilde ortaya çıktı veya gerektiğinde doğru biçimde bastırıldı. Bu da yüzde 91,5'lik persona uyumu anlamına geliyor. GPT ve Claude modelleriyle çalışıyor MatrAIx kapsamında oluşturulan persona ajanları farklı büyük dil modelleriyle çalıştırılabiliyor.
Araştırmada GPT 5.5, Claude Opus 4.8 ve Claude Haiku 4.5 kullanılarak değerlendirmeler gerçekleştirildi. Bu yapı sayesinde persona verisi ile dil modelinin yetenekleri birbirinden ayrıştırılabiliyor. Persona, sanal kullanıcının kimliğini ve davranış özelliklerini tanımlarken büyük dil modeli bu kullanıcının verilen görev içerisindeki kararlarını ve etkileşimlerini üretiyor.
Gerçek insanların yerini almak için tasarlanmadı MatrAIx'in adı bariz bir şekilde simüle edilmiş bir dünyayı anlatan The Matrix filmine gönderme yapıyor. Ancak araştırmacılar sistemi gerçek insanlardan elde edilen kanıtların yerine geçecek bir araç olarak konumlandırmıyor. Amaç, gerçek kullanıcı araştırmalarının maliyetli, yavaş ve ölçeklenmesi zor olduğu durumlarda daha geniş kapsamlı ön testler yapabilmek.
Araştırmacılara göre sanal kullanıcılar hipotez oluşturma, stres testi ve farklı senaryoların hızlı biçimde denenmesi için kullanılabilir. Bu yaklaşım özellikle yapay zeka sistemleri ve dijital ürünlerin piyasaya sunulmadan önce farklı kullanıcı profilleri karşısındaki davranışlarını incelemeyi kolaylaştırabilir. Bununla birlikte MatrAIx'in geliştiricileri, sistemi açık kaynaklı araştırma topluluğuyla birlikte geliştirmeyi hedefliyor.
