Kanada'nın petrol ve doğal gaz rezervleriyle bilinen Alberta eyaleti, ülkenin geleceğini ve birliğini doğrudan etkileyebilecek tarihi bir oylamaya hazırlanıyor. Eyalet, ekim ayında vatandaşlara Alberta'nın Kanada'nın bir parçası olarak kalması mı gerektiği yoksa bağımsızlık konusunda bağlayıcı bir referandum sürecinin mi başlatılması gerektiği sorusunu soracak.
Ayrılık talebi, eyalet genelinde düzenlenen toplantıların ardından başlatılan ve 300 binin üzerinde imza toplanan vatandaş girişiminden doğdu. Ancak bu imza kampanyası eyalet mahkemesi tarafından durduruldu.
Mahkeme, bağımsızlık kararından doğrudan etkilenecek olan İlk Uluslar (First Nations) adıyla bilinen yerli halklarla anayasal olarak gerekli danışma sürecinin yürütülmediğine hükmetti.
Buna rağmen Alberta Başbakanı Danielle Smith, mahkeme kararını temyize götürdüklerini belirterek yüz binlerce vatandaşın talebinin görmezden gelinemeyeceğini vurguladı ve oylamanın yapılacağını duyurdu.
Sandıkta oy kullanacak vatandaşlara tek ve net bir "kal" veya "ayrıl" sorusu yerine iki seçenekli bir yapı sunulacak:
- Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak kalmaya devam etmelidir.
- Alberta Hükümeti, Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmaması konusunda bağlayıcı bir eyalet referandumu düzenlemek için Kanada Anayasası uyarınca gerekli hukuki süreci başlatmalıdır.
Bu oylama doğrudan bir bağımsızlık ilanı anlamına gelmiyor; fakat ikinci seçeneğin öne çıkması halinde Kanada'dan ayrılma sürecinin hukuki zemini resmi olarak başlatılmış olacak.
Ayrılık hareketinin liderliğini yürüten Mitch Sylvestre ve avukat Jeffrey Rath, Ottawa'daki federal yönetimin ve çevre politikalarının eyalet ekonomisine zarar verdiğini savunuyor. Yıllardır süregelen "batı yabancılaşması" hissi, eyaletin ürettiği katma değerin karşılığını alamadığı ve kararların merkezden dikte edildiği düşüncesine dayanıyor.
Bölgedeki bazı ayrılıkçı liderlerin ABD yönetimiyle temasa geçerek bağımsız bir Alberta'ya sağlanabilecek olası finansal destekleri görüştüğü iddiaları da gündeme gelirken, hareket içindeki görüşler tam bir ayrılıktan Ottawa'ya karşı koz elde etmeye kadar farklılık gösteriyor.
Eski Alberta Başbakan Yardımcısı Thomas Lukaszuk liderliğindeki ayrılık karşıtı"Sonsuza Dek Kanadalı"(Forever Canadian) grubu ise Kanada'da kalma yönünde 400 binden fazla imza toplayarak tepkisini gösterdi.
Oylamaya kısa bir süre kala her iki taraf da seçmenleri mobilize etmek için sahadaki çalışmalarını artırdı. Anketler, Kanada'da kalmak isteyenlerin oranının hâlen önde olduğunu ve kararsız seçmen oranının oldukça düşük kaldığını gösteriyor. Bu durum, sürecin bir ikna yarışından ziyade katılımı artırma mücadelesine dönüşmesine yol açtı.
Kanada Başbakanı Mark Carney ile muhalefet lideri Pierre Poilievre de eyaletin Kanada'nın birlik ve beraberliği içindeki kritik önemine vurgu yaparak birlik çağrısında bulundular.
