CHP’li Akay, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı yatırımlarını inceleyerek raporlaştırdı. Raporda, karayollarından demiryollarına, hızlı tren hatlarından havalimanlarına kadar 343 yatırımın ilk yatırım veya ihale tutarları ile güncel maliyetleri karşılaştırıldı. Toplam 1 trilyon 823 milyar 934 milyon liralık fark olduğuna dikkat çeken Akay, uzun yıllara yayılan yatırımlarda enflasyon, döviz kuru, fiyat farkları ve proje kapsamındaki değişikliklerin maliyet artışlarına neden olabileceğini, ortaya çıkan farkın tamamının doğrudan kamu zararı olarak değerlendirilemeyeceğinin altını çizdi.
Akay, “Bu rakamın tamamını kamu zararı olarak nitelendirmiyoruz. Ancak 1.8 trilyon lirayı aşan bu farkın kaynağı proje proje ortaya çıkarılmalı” dedi. PROJELERDEN ÖRNEKLER Raporda çeşitli projelerden örnekler de verildi.
Rapora göre, Ankara-İstanbul Hızlı Tren Projesi’nin ilk yatırım tutarı 78 milyon TL’ydi. Ancak projenin güncel tutarı 216 milyar 515 milyon TL’ye ulaştı. İki tutar arasındaki fark ise 216 milyar 437 milyon TL oldu.
78 milyon liralık başlangıç yatırımının 216.5 milyar liraya ulaşmasına ilişkin ayrıntıların kamuoyuna açıklanmasını isteyen Akay, projenin ilk maliyetinin hangi yılın fiyatlarıyla hesaplandığını, kaç kez revize edildiğini ve proje kapsamının ne kadar değiştiğini sordu. Akay ayrıca kaç kez süre uzatımı verildiğinin, ne kadar fiyat farkı ödendiğinin ve ek işler için ne kadar harcama yapıldığının açıklanmasını da istedi. Yıllardır tamamlanamayan Ankara-Polatlı-Afyonkarahisar-Uşak-Manisa-İzmir Hızlı Tren Projesi’nde devasa maliyet artışı yaşandı.
İlk yatırım tutarı 3 milyar TL olan projenin güncel tutarı 101 milyar 487 milyon TL olarak hesaplandı. Aradaki fark 98 milyar 487 milyon TL oldu. 238 KATINA ÇIKTI Nusaybin-Cizre-Hudut Demiryolu Projesi’nde ilk yatırım tutarı 385 milyon TL iken güncel tutar 91 milyar 694 milyon TL’ye ulaştı.
Projedeki maliyet farkı 91 milyar 309 milyon TL olarak hesaplandı. Böylece güncel tutar, başlangıçtaki yatırım bedelinin yaklaşık 238 katına çıktı. 6.5 MİLYARDAN 90 MİLYARA Vezirhan-Köseköy Hızlı Tren Projesi’nin ilk yatırım tutarı 6 milyar 550 milyon TL olarak belirlenirken, güncel tutarı 90 milyar 44 milyon TL oldu.
Projede ortaya çıkan fark 83 milyar 494 milyon TL. Adana-Osmaniye-Gaziantep Hızlı Tren Projesi’nde ise ilk yatırım tutarı 4 milyar 436 milyon TL, güncel tutar ise 72 milyar 379 milyon TL olarak hesaplandı. Fark 67 milyar 944 milyon TL oldu.
HAVAALANINDA DA ARTIŞ Rapora göre, maliyet artışları yalnızca demiryolu yatırımlarıyla sınırlı kalmadı.Trabzon Yeni Havaalanı’nın ilk yatırım tutarı yaklaşık 4 milyar TL iken güncel tutarı 68 milyar 980 milyon TL’ye ulaştı. Aradaki fark yaklaşık 64 milyar 980 milyon TL oldu. Çerkezköy-Kapıkule Hızlı Tren Projesi’nin ilk yatırım tutarı 2 milyar 767 milyon TL, güncel tutarı ise 58 milyar 210 milyon TL olarak hesaplandı.
Buna göre projedeki maliyet farkı 55 milyar 443 milyon TL. Çalışmada karayolu yatırımlarındaki maliyet artışları da dikkat çekti. Erzurum-Aziziye Ayrımı-Çat-Karlıova-Bingöl Yolu’nun ilk yatırım tutarı 17 milyon 824 bin TL iken güncel tutarı 14 milyar 674 milyon 472 bin TL oldu.
Aradaki fark 14 milyar 656 milyon TL olarak hesaplandı. İzmit-Kandıra Yolu’nun ilk yatırım tutarı yaklaşık 22.6 milyon TL, güncel tutarı ise yaklaşık 14.1 milyar TL oldu. Fark 14 milyar TL’yi aştı.
Rize-İspir Yolu’nda ise ilk yatırım tutarı 304 milyon TL, güncel tutar 17 milyar 234 milyon TL oldu. Aradaki fark 16 milyar 930 milyon TL olarak hesaplandı. ‘AYRINTILI İNCELENMELİ’ CHP’li Akay, 343 projede ortaya çıkan maliyet farkının ayrıntılı biçimde incelenmesi gerektiğini belirtti. Maliyet artışlarının; enflasyon, döviz kuru, fiyat farkı ödemeleri, proje değişiklikleri, ek işler, ikmal ihaleleri, süre uzatımları ve gecikmeler gibi başlıklara ayrılması gerektiğini ifade eden Akay, yanlış planlama, gerçekçi olmayan başlangıç maliyetleri, ihale süreçlerindeki hatalar veya idari kusurlar nedeniyle oluşan kamu zararının da ayrıca belirlenmesi gerektiğini söyledi.
FATURAYI YURTTAŞ ÖDÜYOR Akay, projelerin tamamlanma sürelerinin de maliyet artışları kadar önemli olduğuna dikkat çekti. Bir yatırımın yıllarca sürmesinin yalnızca hizmetin vatandaşa geç ulaşmasına neden olmadığını belirten Akay, gecikmelerin aynı zamanda inşaat, işçilik ve malzeme maliyetlerini artırdığını; fiyat farkları, finansman maliyetleri, proje revizyonları ve yeni ödenek ihtiyaçlarını beraberinde getirdiğini ifade etti. Bu nedenle 343 proje için ilk öngörülen bitiş tarihleri ile güncel veya fiili tamamlanma tarihlerinin de karşılaştırılması gerektiğini belirten Akay, kaç projeye süre uzatımı verildiğinin ve gecikmelerin kamuya maliyetinin açıklanmasını istedi.
Akay, hükümetin yurttaşın taleplerine karşı sürekli “bütçe imkânları” ve “kaynak” gerekçelerini öne sürdüğünü belirterek, kamu yatırımlarındaki maliyet artışlarının da aynı hassasiyetle ele alınması gerektiğini söyledi. Akay, “Tasarruf yalnızca vatandaştan beklenemez. Tasarruf; kamu yatırımını doğru planlamakla, gerçekçi maliyet hesabı yapmakla, projeyi zamanında tamamlamakla ve kamu kaynağının her kuruşunu denetlemekle başlar” dedi.
Akay, yurttaşın ödediği vergilerle yapılan yatırımlarda kamuoyunun parasının nerede ve nasıl kullanıldığını bilme hakkına sahip olduğunu ifade etti. SAYIŞTAY’A ÇAĞRI Akay, ayrıca Sayıştay’ın söz konusu projelerde süre uzatımları, fiyat farkları, proje revizyonları, ek işler ve ikmal ihaleleri başta olmak üzere maliyet artışlarına ilişkin ayrıntılı inceleme yapması çağrısında bulundu. “Kamu zararı varsa ortaya çıkarılsın” diyen Akay, yanlış planlama, ihale hataları, idari kusur veya mevzuata aykırı işlemler nedeniyle kamu zararı oluşup oluşmadığının tespit edilmesini istedi.
Akay, “Vatandaştan topladığı verginin hesabını kuruşu kuruşuna yapan devlet, harcadığı paranın hesabını da kuruşu kuruşuna vermek zorundadır” dedi.
