Geçtiğimiz ay vizyona giren Odyssey filminde Bozcaada yani Tenedos’tan da bahsedildiğini filmi izleyenler anımsayabilir. Bozcaada her ne kadar bugün turistik bir merkez olsa da mitolojide farklı bir yeri vardır. Örneğin bugün Ayazma sahilinde denize giren insanların keyifle uzanıp ufka baktıkları noktada gördüğü gemilerin benzerleri mitolojide de geçmektedir.
Homeros’un İlyada’sında Akhaların (Yunan) gemileri meşhur Troya (Truva) Atı hilesini yaptığı bölümde yer bulur kendisine. Akhalar, savaşı kaybedip, geri dönüyormuş izlenimi vererek meşhur ‘Troya Atı’ hilesini yapar ve o tahta atı Troya sahilinde bırakır, Akhalı askerler içine saklanır, gemilerini de Bozcaada’nın arkasında saklarlar. Troyalılar da düşmanlarının geri döndüğünü düşünerek sahildeki atı kalenin içine taşır.
Gece Bozcaada’nın arkasından hareket eden Akhalıların gemileri de saldırıya geçer. “ADANIN GEÇMİŞİ” Tarih boyunca birçok medeniyet hâkim olur Bozcaada’ya: Persler, Romalılar, Cenevizliler, Fenikeliler, Venedikliler… 1455 senesinde Fatih döneminde Türklerin hâkimiyetine geçer.
Bugün de olduğu gibi adaya özgü üzümler başlıca geçim kaynağı olur. Örneğin Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde Bozcaada’da üretilen çavuş üzümlerinin dünyadaki en güzel üzümler olduğu ifade edilir. Türk hâkimiyeti ile adada beş yüz yıllık bir Türk-Rum birlikteliği söz konusudur.
Cumhuriyet yani Rum Mahallesi, Alaybey yani Türk Mahallesi olarak ada iki mahalleden oluşur. Ada, Lozan Barış Anlaşması ile Türkiye’nin hâkimiyetine geçerken Rumlar zaman içinde yaşadıkları bu topraklardan ayrılır. Bugünse adada az da olsa Rum vardır.
“ADA’NIN HÜZÜNLÜ HİKÂYESİ” Bazı yerler bir duygu ile insanın zihnine işler. O duygu kimi zaman neşe olur, kimi zaman huzur, kimi zaman hüzün… Ben hüzünle anarım Bozcaada’yı, nedeni ise geçmişe dayanır.
On yılı aşkın bir süre önce yolum düşmüştü Bozcaada’ya. O zamanki yayıncım beni adadaki kitap fuarına davet etmiş, akşam da bir yerde oturup sohbet etmiştik. Ardından “Aydo’ya gidelim” demişti.
Aydo’yu tanımıyordum. Meğer Bozcaada’nın meşhur, sevilen bir simasıymış; Aydoğan Ağabey. 60 yaşlarında, kısa boylu bir beydi.
Hemen meydanda bir kafeteryası vardı. O gece epey sohbet ettik. Adayı sordum, ada yaşamını, insanları, kışları nasıl geçirdiklerini…
Saat gece yarısını geçmişti, birden gözleri doldu. “Aga bak” dedi. “Şu arkandaki okul var ya” deyip başladı anlatmaya: “Buraya geçenlerde yaşlıca bir kadın geldi.
Koluna girmişler, zor yürüyor. Beş dakika sonra çıktılar okuldan. Gözleri dolu dolu.
Getirdiler buraya soluklansın diye. Çay verdim, su verdim. Kadıncağızın bakışları dalmış bir noktada…
Belli ki geçmişle hesaplaşıyor. Ağlıyor. ‘Niye ağlıyor?’ diye sordum yanındakilere. Yunanca bir şeyler söylediler, anlamadım.
Kadın soluklanınca anlatıverdi, unutulmaya yüz tutan kırık bir Türkçeyle… Meğer bu okulda okumuş. Çocukluğu burada geçmiş.
Adanın Rumlarındanmış. 1955 senesinde 6-7 Eylül Olayları yaşanınca ailesiyle birlikte terk edip gitmişler Yunanistan’a. Yukarıdaki kilisenin orada oturmuşlar, Rum mahallesinde…
Ölmeden göreyim demiş memleketini… Son kez…” Aydo gülümsedi buruk bir şekilde “Aga” dedi “bir de bu kadının sevdiği bir Türk oğlan varmış. Onu sordu.
Benim yaşım yetmez zaten. Sorduk soruşturduk. Adamcağız çoktan ölmüş gitmiş.
Meğer bunlar o zaman birbirlerini seviyormuş. 6-7 Eylül hadisesi olmasa belki de evlenirlermiş ama yarıda kalmış bu aşk hikayesi…” İç çekti Aydo. “O Rum kadın geldi buraya, çocukluğunu, sevdiği adamı ve anılarını aramaya…
Ölmeden önce son bir vedaya… Doğup büyüdüğü Bozcaada’ya… Son defa hasret gidermeye, veda etmeye…” Aydo bunları anlattı o gece.
Söylediği hikayeyi kurguladım biraz ve sonra Bozcaada’da geçen bir roman çıktı ortaya: “Kalbimde Bir Yara Bozcaada”. Yaklaşık on yıl önce yayımlandı. Bugün baskısı yok.
Tükendi. O dönem sevilen bir kitap olmuştu. Mehmet ile Eleni’nin hikâyesi…
Bu hikâyenin tanıklarından Aydo Ağabey iki sene önce vefat etti. Yayımcım, yayıncılıktan çekildi. Muhtemeldir ki bu aşkın son kahramanı o Rum kızı Eleni de bugün hayatta değil.
İşte bu yüzden Bozcaada hüzünlü bir hikâye barındırıyor benim zihnimde. Adaya bakınca hissettirdiği o duygu yaz değil güz, neşe değil hüzün… Bozcaada, şahit bu olanlara.
Kim bilir daha ne hikâyeler var bunun gibi… Bu hikâyenin kahramanlarının sesleri de hikâyeleri de kesildi. Bugünse bambaşka sesler yükseliyor adadan.
Yeni aşklar, yeni heyecanlar… Misal bugün Bozcaada’da üç gün sürecek olan bir caz festivali başlıyor. Adada her yerde afişler…
Adalı festivale odaklanmış durumda. Belki yüz sene önce buzuki ile ağıtlar yakılıyordu, sazla türküler söyleniyordu. Ya şimdi?
Zaman, hayat, insanlar değişiyor. Bozcaada’ydık. Bir adaya değil geçmişe bir yolculuktu bu.
Gözlerim o Rum kadını, Aydo’yu aradı. Tanıdık yüzler ve sesler yoktu. Yeni hayatlar, yeni aşklar, yeni yüzler, yeni sesler vardı.
Yolunuz düşerse Bozcaada’ya o Arnavut kaldırımlı sokaklarında eski hikayelerin ve seslerin izlerini takip edin. Eminim başka bir hikaye karşınıza çıkacak.
