Temmuz 2026’da yeni müfredat programı kapsamında “Kurtuluş Savaşı” yerine “Milli Mücadele” kavramının öne çıkarılmasıyla ilgili tartışmalarda Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, bozuk bir Türkçeyle, “Neyden kurtuluyoruz? Ondan önce koskoca Osmanlı İmparatorluğu vardı” demişti. Bilimsel bir yanıt verebilmek için biraz zaman geçmesini bekledim. *** KURTULUŞ SAVAŞI BİZİ, YURDUMUZU İŞGAL EDEN DÜŞMANLARDAN KURTARDI VE HEM İŞGALCİ EMPERYALİSTLERE HEM DE ONLARA SIĞINAN PADİŞAH’A KARŞI ÖZGÜRLÜĞÜMÜZÜ VE BAĞIMSIZLIĞIMIZI SAĞLADI!
Atatürk, Emperyalistleri, onların uşaklarını, iç isyancıları ve “Kuva-yi İnzibatiye” denilen Padişah Ordusu’nu, sadece askeri olarak mağlup etmedi: Cumhuriyet Rejimi, Atatürk Reformları ve Milli Yatırımlar ile siyasal ve ekonomik olarak da yendi! CAHİLLER İÇİN LİSTE AŞAĞIDA! *** Millileştirilen başlıca hatlar/şirketler: 1924 Anadolu-Bağdat hattı (Haydarpaşa Limanı dahil). 1927 Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi.
1928 Anadolu Demiryolu Şirketi (Haydarpaşa-Ankara, Eskişehir-Konya, Arifiye-Adapazarı vb.). 1928–1929 Mersin-Tarsus-Adana hattı. 1929 Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü.
1931 Samsun-Çarşamba, Mudanya-Bursa, Bağdat hattının Adana-Fevzipaşa kesimi. 1934 İzmir-Kasaba ve Manisa-Bandırma hatları. 1935 İzmir-Aydın Demiryolu Şirketi (ORC).
1937 Şark Demiryolları; Ereğli Şirketi (ZonguldakÇatalağzı hattı ve ilgili tesisler). 1933–1939/1948: Cenup (Güney) Demiryolları (Fransız sermayeli; Hatay’ın katılmasıyla Payas-İskenderun 1939). Devlet tarafından inşa edilen örnek hatlar: 1925 Ankara-Yerköy (Cumhuriyetin ilk hattı).
1927 Kayseri bağlantısı. 1930 Sivas. 1931 Malatya.
1932 Samsun ulusal ağa bağlandı; Kütahya-Balıkesir. 1934–1935 Elazığ, Diyarbakır (Ergani bakır hattı). 1937–1939 Sivas-Erzincan-Erzurum.
Denizyolları ve Limanlar: 1923 “Osmanlı Seyr-i Sefain İdaresi”, “Türkiye Seyr-i Sefain İdaresi” adını aldı. 1926 Kabotaj hakkı Türk gemilerine verildi. Kurulan liman tekel şirketleri (1925–1926, yerli sermayeli): İstanbul Liman İşleri İnhisarı T.A.Ş.
İzmir Liman ve Körfez İşleri T.A.Ş. Trabzon Liman İnhisarı T.A.Ş. Mersin Liman İşleri T.A.Ş.
Millileştirilen başlıca liman ve deniz işletmeleri: 1924 Haydarpaşa Limanı. 1933 İzmir Rıhtım Şirketi (rıhtım ve tramvay). 1934 İstanbul Rıhtım, Dok ve Antrepo T.A.Ş.
1937 Ereğli Limanı ve ilgili işletmeler. 1938 İstinye Tersanesi (Fransızlardan). 1942 Mersin Liman Şirketi.
Şirket-i Hayriye, Haliç vapurları ve diğer yerel işletmeler zamanla devlet denizcilik teşkilatına bağlandı. İşletmeler, Bankalar ve Fabrikalar: 1925-1935 Sanayi ve Maadin Bankası (1925), Sümerbank (1933), Etibank (1935) gibi kurumlar hem finansman hem işletmecilik yaptı. Tütün Rejisi 1925’te millileştirildi.
1933–1945 arasında 21 ayrıcalıklı yabancı şirket daha millileştirildi (çoğu ulaşım, liman, belediye hizmetleri ve sınırlı madencilik). Millileştirilen başlıca yabancı şirketler: 1925 Tütün Rejisi. 1933 İstanbul T.A.
Su Şirketi; İzmir Rıhtım Şirketi. 1934 İstanbul Rıhtım Dok ve Antrepo; İzmir-Afyon/ManisaBandırma demiryolu. 1935 Aydın Demiryolu Şirketi; İstanbul Telefon T.A.Ş.
1936–1937 Ergani Bakır T.A.Ş. hisseleri; Ereğli Şirketi (maden, liman, demiryolu). 1937 Şark Demiryolları. Diğerleri: İstanbul Tramvay, İstanbul Elektrik, İstanbul Tünel, Ankara Elektrik ve Havagazı, İzmir Tramvay ve Elektrik, İzmir Suları, Bira Fabrikaları T.A.Ş. vb.
Kurulan başlıca banka ve holdingler: 1924 Türkiye İş Bankası. 1925 Sanayi ve Maadin Bankası. 1933 Sümerbank, Halk Bankası, İller Bankası.
1935 Etibank; Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (mevcut şeker fabrikalarını birleştirdi). 1937 Denizbank. Kurulan başlıca fabrikalar ve tesisler 1924 Ankara Fişek Fabrikası, Gölcük Tersanesi.
1925 Şakir Zümre Fabrikası, Eskişehir Hava Tamirhanesi. 1926 Alpullu Şeker Fabrikası, Uşak Şeker Fabrikası (1933’te Sümerbank’a devredildi), Kayseri Uçak Fabrikası, Kırıkkale Mühimmat Fabrikası. 1927 Bünyan Dokuma Fabrikası, Eskişehir Kiremit Fabrikası.
1928 Kırıkkale Elektrik Santralı ve Çelik Fabrikası, Ankara Çimento Fabrikası. 1929 Ankara Havagazı Fabrikası, İstanbul Otomobil (Ford) Montaj Fabrikası. 1930 Kayaş Kapsül Fabrikası, Nuri Killigil tesisleri.
1934 Eskişehir Şeker, Turhal Şeker, Konya Ereğli Bez, Bakırköy Bez, Bursa Süt, Keçiborlu Kükürt, Isparta Gülyağı, Zonguldak kömür yıkama/antrasit tesisleri, buğday siloları. 1935 Paşabahçe Şişe ve Cam, Kayseri Bez, Nazilli Basma, Bursa Merinos, Gemlik Suni İpek. 1936 İzmit Kâğıt ve Karton (SEKA), Nuri Demirağ Uçak Fabrikası, Malatya ve Bitlis Sigara Fabrikaları.
1937 Karabük Demir-Çelik (temel), Malatya Bez. 1938 Sivas Çimento, İzmir Klor, Divriği Demir Ocakları. Not 1: Atatürk’ün aramızdan ayrılışına kadar yapılan işler.
Not 2: Liste tüm işletmeleri kapsamaz; özellikle küçük belediye hizmetleri, tramvay, elektrik ve su şirketleri kapsanmamıştır. Not 3: Eleştirileri ve önemli eklemeleri beklerim.
