Almanya’da kısa süre önce, ülkedeki bilinen en yaşlı ağaç olabileceği belirtilen yaklaşık bin 100 yıllık bir ağaç keşfedildi. Buna karşılık Portekiz’de, özellikle zeytin ağaçları arasında tahmini yaşı 2 bin yılı aşan yüzlerce örnek bulunuyor. Bu ağaçların yaşları, yıllar içinde Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi (UTAD) tarafından sertifikalandırılıyor.Uzun yıllar boyunca Abrantes belediyesi sınırlarında bulunan ve “Oliveira do Mouchão” olarak bilinen ağacın ülkenin en yaşlı ağacı olduğu düşünülüyordu.
UTAD’ın Ekim 2018’de yayımladığı bir bildiride, ağacın yaşının o tarihte 3 bin 350 yıl olarak hesaplandığı açıklandı.Söz konusu zeytin ağacının, “Fenikeliler, Keltiberler ve Romalılarla çağdaş” olduğu belirtiliyor. UTAD’ın 2022’nin başında yaptığı açıklamaya göre ağaç, zamanın zorluklarıyla şekillenmiş gövdesine rağmen hâlâ “gençlik çağındaki gibi zeytin vermeye devam ediyor.”Ağaç, yüzyıllar boyunca farklı toplulukların geliş gidişlerine rağmen, toprağa saldığı “derin kökler” sayesinde hayatta kalmayı başardı. “İstilacı halkların, barbarların ve mülteci toplulukların” gelişine ve gidişine tanıklık eden ağaç, 2022 Avrupa Ağacı yarışmasında da adaylar arasında yer aldı.
Ancak ulusal yarışmayı beşinci sırada tamamladığı için Portekiz’i uluslararası yarışmada temsil edemedi.Bu yaş tahmini, Tras-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi’nden (UTAD) bir araştırma ekibinin geliştirdiği ve patentini aldığı bir yöntem sayesinde yapıldı. Oliveiras Milenares şirketiyle yürütülen işbirliği kapsamında uygulanan yöntem, Portekiz’de ve yurt dışında çok sayıda zeytin ağacının yaşının hesaplanmasına imkân tanıyor.Yöntem, ağacın yaşını gövde çapı, yüksekliği ve çevresi gibi özelliklerle ilişkilendiren matematiksel bir modele dayanıyor. Florestas.pt portalında yer alan bilgilere göre, portal The Navigator Company ile Raiz – Orman ve Kâğıt Araştırma Enstitüsü’nün ortak girişimi.Abrantes’teki keşif sırasında da ülkenin farklı bölgelerine dağılmış “çok sayıda bin yıllık zeytin ağacının” yaşının sertifikalandırılması mümkün oldu.
Bunlar arasında dikkat çeken bir başka örnek, Loures belediyesine bağlı Santa Iria de Azoia’da bulunuyor. UTAD’ın yaptığı analizde bu ağacın yaşının yaklaşık 2 bin 850 yıl olduğu hesaplandı.Ancak Oliveiras Milenares’in internet sitesinde, UTAD ile 2007’den bu yana yaş tespiti ve sertifikalandırma çalışmalarında işbirliği yapan şirketin, daha önceki örneklerden de yaşlı bir zeytin ağacı tespit ettiği belirtiliyor. Alentejo bölgesinde, Beja ilinin Vidigueira belediyesindeki Herdade do Peso’da bulunan ağacın yaşının, 2021’de yapılan incelemede 3 bin 700 yılı aştığı hesaplandı.“Oliveira do Peso” adı verilen ağaç, 2024 Portekiz Ağacı unvanı için düzenlenen ulusal yarışmaya da katıldı.
Yarışmayı üçüncü sırada tamamlayan ağaç, bu nedenle Portekiz’i Avrupa yarışmasında temsil edemedi; bu hakkı ulusal yarışmanın kazananı elde etti.Ağacın aday gösterilmesinin gerekçesi, Herdade do Peso’da bulunan “en yaşlı bin yıllık zeytin ağacı” olarak taşıdığı miras değeri olarak açıklandı. Yapılan açıklamaya göre mülkte ayrıca “toplam yaşları 7 bin yılı aşan bir zeytin ağacı topluluğu” bulunuyor.Bunlara ek olarak, üniversitenin vurguladığı diğer örnekler arasında, Evora iline bağlı Monsaraz'da bulunan çok sayıda bin yıllık zeytin ağacı da yer alıyor; bunlardan birinin yaşının yaklaşık 2 bin 450 olduğu belirtiliyor.Ancak UTAD’a göre Portekiz’de bunun gibi daha pek çok yaşlı zeytin ağacı bulunuyor. Estremoz, Montemor-o-Novo, Lagoa, Beja, Vilamoura ve Evora’nın yanı sıra Porto’daki Serralves Parkı da bu ağaçların bulunduğu yerler arasında.UTAD, yurt dışında da İspanya ve Fransa gibi ülkelerdeki zeytin ağaçlarının yaşını belirlemek üzere davet edildiğini belirtiyor.
Üniversite, özellikle Bordeaux, Girona, Málaga ve Menorca Adası’nda yürütülen çalışmalara katıldı. Menorca’daki araştırmalarda ise yaşı 2 bin 300 yılı aşan bir zeytin ağacının varlığı belgelendi.Bu zeytin ağaçlarının bu kadar uzun yaşamasını ne açıklıyor?UTAD’ın internet sitesinde yayımlanan bir bildiride, bu ağaçların yaşını belirlemeye yönelik bilimsel yöntemi geliştiren kurum araştırmacısı Jose Luis Louzada, zeytin ağacının “şüphesiz zamana en çok direnen canlılardan biri” olduğunu belirtiyor. Louzada, bunu büyük ölçüde ağacın yüksek “yenilenme kapasitesine” bağlıyor.
Bu sayede, ağaç ne kadar yaşlı olursa olsun gövdesinin bir bölümü yeniden filizlenebiliyor ve zeytin ağacı “zeytin vermeye devam edebiliyor”.Araştırmacıya göre bu uzun ömürlülüğün nedenlerinden biri de zeytin ağacının “Akdeniz iklimimize son derece iyi uyum sağlamış bir tür” olması. Bu uyum sayesinde ağaçlar “dikkate değer bir ömre” ulaşabiliyor.Portekiz’de bu zeytin ağaçlarının özellikle “Mondego’nun güneyinde” görüldüğü belirtiliyor. Hatta bazı zeytin ağaçlarının “kuramsal olarak sonsuza kadar yaşayabileceği” ve aynı topraklardan geçen sayısız kuşağın ömrünü geride bırakabileceği ifade ediliyor.
