İran savaşı, Körfez ülkelerini, Irak’ı, Lübnan ve Ürdün’ü etkiliyor. Kızıldeniz’e, Mısır’daki enerji altyapısına yönelik saldırılar, çatışmanın Doğu Akdeniz’e, dolaylı etkilerinin İspanya’ya, Ukrayna’dan Uzakdoğu’ya uzanmaya başladığını gösteriyor. Savaşın coğrafyasını artık yalnızca orduların konuşlanmaları belirlemiyor.
Askeri üslerin, füze rampalarının yanı sıra, enerji tesisleri, su arıtma tesisleri, limanlar, deniz yolları ve ulaşım altyapısı, göç yolları da savaş alanının parçası haline geldi. BÖLGE DIŞINA DOĞRU Ukrayna Hazar Denizi’nde İran’a ait bir gemiye saldırdı. Kiev, operasyonun İran’a karşı değil, Rusya’nın askeri lojistik ağlarına karşı yapıldığını açıkladı.
İran’ın Rusya ile askeri, ticari ilişkileri, Rusya’nın Ukrayna savaşındaki ihtiyaçları ve Ukrayna’nın İran’ın Rusya’ya sağladığı destek ağlarına yönelik saldırıları, iki savaş arasında doğrudan bir nedensellik zinciri oluşturuyor. Hazar, iki savaş coğrafyasını birbirine bağlayan bir koridora dönüşüyor. Ukrayna savaşı ile İran savaşı aynı stratejik alanın parçaları haline geliyor.
Kuzey Kore’nin Rusya’ya asker, füze ve mühimmat desteği sağlaması, yeni 30 bin dolayında olduğu söylenen bir asker sevkıyatının gündeme gelmesi de Avrupa’daki savaş ile Doğu Asya güvenlik sistemini birbirine bağlıyor, bu bağlantı Rusya üzerinden İran’a uzanıyor. Çin’in İran’a, omuzdan atılan hava savunma sistemleri sağlayacağına ilişkin haberler doğruysa başka bir stratejik bağlantı daha kurulmuş olacak. Böylece ortaya yeni bir denklem çıkıyor: Ukrayna-Rusya-İranOrtadoğu-Kızıldeniz-Hint Okyanusu- Kuzey Kore-Çin.
Bu NATO benzeri bir ortak askeri ittifak değil ama birbirinden farklı savaşların birbirlerine askeri kaynak, teknoloji, istihbarat ve stratejik baskı yoluyla bağlanabileceği bir ağ oluşuyor. Bu bağlamda, İspanya’nın İsrail’in Gazze soykırımını mahkûm eden tutumu, Fas ile İsrail arasında giderek artan askeri işbirliği, Trump ’ın İspanya sosyalist başbakanı Sanchez alerjisi, aniden patlak veren Ceuta göçmen krizini de (Fas krallığında 50 bin+ proleterin serbestçe bir yere yürümesi olacak iş değil) yukarıdaki denklem içinde değerlendirmeyi gerektiriyor: Her aktör kendi savaşını yürütürken diğerlerinin yarattığı baskıdan yararlanıyor. KÜRTLER VE TÜRKİYE Türkiye, savaşın farklı coğrafyalarını birbirine bağlayan ülke: İran’la komşu bir NATO üyesi, Rusya ile ilişkileri, Suriye ve Irak’ta doğrudan güvenlik çıkarları ve bir “Kürt süreci/sorunu” var.
İsrail’de de artık “Türkiye yeni İran” formülü yalnızca medyanın değil, stratejik tartışmaların da bir parçası. Bu bağlamda, Kürtler, İran savaşının yalnızca dış cephesini değil, İran’ın iç coğrafyasını da değiştirebilecek bir faktör olarak öne çıkıyor. INSS ve Mitvim gibi güvenlik enstitüleri konuyu gündeme getirdi, Jerusalem Post 26 Temmuz’da “İsrail’in Kürtleri silahlandırmasının ve Kürdistan’ın oluşmasına yardım etmesinin zamanı geldiğini” ileri sürdü.
Bu yaklaşımlarda Kürtler yalnızca savaşın mağduru olmaktan çıkıp İran’ın içeriden parçalanmasının olası bir aktörü gibi görülüyor: “İran’ın batısında faaliyet gösteren Kürt güçleri, dışarıdan sağlanacak silah, istihbarat, lojistik destekle İran’ın iç güvenlik mimarisini zayıflatabilir.” Ancak bu zayıflama, etnik ve bölgesel çatışmaların, sınır aşan silahlı hareketlerin ve yeni devletleşme taleplerinin önünü açabilir. Irak Kürdistan’ı, Suriye’nin kuzeyi ve Türkiye’nin Kürt sorunu birbirinden bağımsız olmadığı için İran’ın bölgesel gücü gerilerken oluşacak “girdap” Türkiye’yi de içine çekebilir. Ortadoğu’da savaş, Avrasya’daki savaşlarla kesişiyor; Türkiye NATO, Rusya, İran, Suriye, Irak ve Kürt coğrafyasının kesiştiği stratejik kavşak haline geliyor.
Özetle: Karşımızda, bir savaşlar sistemi şekilleniyor olabilir. Bu sistem içinde dünya siyasetinin farklı çatışma alanları birbirini besliyor. Belki artık “Savaşın coğrafyası genişliyor mu?” yerine “İran savaşı, birbirinden ayrı görünen savaşları tek bir Avrasya çatışma sistemine mi dönüştürüyor?” diye sormak gerekiyor.
Önümüzdeki dönemin riskleri yalnızca yeni cephelerin açılmasına değil, cepheler arasındaki sınırların ortadan kalkmasına ilişkin olacak gibi görünüyor.
