Tarihin bilinen en eski yazılı barış antlaşması olan Kadeş Antlaşması'na ait yaklaşık 3 bin 200 yıllık bir tablet parçası, Hititlerin başkenti Hattuşa'da tespit edildi.Çorum'daki Hattuşa Ören Yeri'nde gün yüzüne çıkan çivi yazılı tabletin, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılan Kadeş Barış Antlaşması'nın Akadça nüshalarından birine ait olduğu bilimsel incelemeler sonucunda belirlendi.Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi 21 Eylül Dünya Barış Günü'nde duyurdu.Buluntuyu özellikle dikkat çekici kılan ise tablet üzerinde antlaşmanın iki ülke arasında kaçan kişilerin durumunu düzenleyen hükümlerinin yer alması.
Korunan satırlarda, Mısır'dan Hitit ülkesine veya Hitit ülkesinden Mısır'a kaçan kişilerin iadesinin yanı sıra insanların evlerinin yıkılmamasına ilişkin ifadeler de yer alıyor.Hitit kraliyet sarayının bulunduğu bölgede keşfedildiTablet parçası, Hattuşa'nın kraliyet kalesi olarak bilinen Büyükkale'deki E Yapısı yakınlarında gerçekleştirilen kazılarda bulundu.Parçanın yalnızca bir yüzü günümüze ulaşabildi. Araştırmacılar üzerindeki yazıları yaklaşık bir yıl boyunca inceledikten sonra tabletin Kadeş Barış Antlaşması'na ait olduğunu belirledi.Bakanlığın verdiği bilgilere göre tablette okunabilen satırlar, antlaşmanın 12 ile 20. maddeleri arasında ele alınan konularla örtüşüyor.Ancak parça eksik olduğu için metnin tamamı okunamıyor. Yeni bulunan tabletin tam akademik transkripsiyonu ve çevirisi de henüz yayımlanmış değil.Antlaşmanın daha önce bilinen nüshaları, bu hükümlerin bağlamını anlamaya yardımcı oldu.Öte yandan, bu hükümleri bugünkü anlamıyla bir “mülteci hukuku” veya “sığınma hakkı” olarak değerlendirmek doğru değil.
Söz konusu kurallar, iki hükümdar arasında kaçakların iadesine ilişkin karşılıklı diplomatik yükümlülüklerdi.Kadeş Savaşı'ndan barış antlaşmasınaKadeş Antlaşması'nın arkasında Mısır ile Hitit İmparatorluğu arasında Doğu Akdeniz ve özellikle günümüzde Suriye'nin bulunduğu toprakların kontrolü için yürütülen uzun süreli güç mücadelesi vardı.MÖ 1274 civarında II. Ramses komutasındaki Mısır ordusu ile Hitit Kralı II. Muvatalli'nin güçleri Kadeş yakınlarında karşı karşıya geldi.Antik dünyanın en ünlü savaşlarından biri olan Kadeş Savaşı'nda iki taraf da kesin bir üstünlük sağlayamadı.
Bölgedeki nüfuz mücadelesi savaşın ardından da devam etti.Yaklaşık 15 yıl sonra II. Ramses ile II. Muvatalli'nin halefi III.
Hattuşili arasında resmi bir barış antlaşması yapıldı.Yaklaşık MÖ 1259'a tarihlenen Kadeş Barış Antlaşması, iki güç arasında barışçıl ilişkiler kurulmasını, tarafların birbirlerine yardım etmesini ve kaçan kişilerin iadesi gibi konularda karşılıklı yükümlülükler üstlenmesini öngörüyordu.Orijinali gümüş tabletler üzerine yazılmıştıAntlaşmanın diplomatik orijinallerinin gümüş tabletler üzerine yazıldığı biliniyor ancak bu tabletler günümüze ulaşmadı.Metin buna karşılık iki farklı uygarlığın kayıtlarında da korundu.Mısır versiyonu tapınak duvarlarına hiyerogliflerle işlendi. Hitit arşivlerinde ise dönemin uluslararası diplomasi dili olan Akadça kullanılarak kil tabletler üzerine yazılmış nüshalar bulundu.Antlaşmaya ait ilk kil tablet parçaları, Hattuşa'da 1906-1912 yılları arasında gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarıldı.Bugün antlaşmaya ait parçalar İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin yanı sıra Berlin'deki Vorderasiatisches Museum ile St. Petersburg'daki Ermitaj Müzesi gibi farklı koleksiyonlarda yer alıyor.Kadeş Antlaşması'nın bir kopyası ayrıca New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde, uluslararası diplomasinin tarihsel sembollerinden biri olarak sergileniyor.
