Önümde iki ayrı devlet raporu var. Biri Tarım ve Orman Bakanlığı Şeker Dairesi Başkanlığı’nın denetim raporu. Diğeri Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu’nun incelemesi.
Mesele şu: Vatandaşa kayıt dışı kotanın da üzerinde tonlarca nişasta bazlı şurup içeren tatlılar, reçeller, ballar, lokum ve helvalar yedirmişler. Raporları okudukça sinirden titredim. Önce nişasta bazlı şekerden (NBŞ) başlayalım.
Maliyeti ucuz diye bisküvi, dondurma, reçel, gazlı içecek ve meyve sularının birçoğunda kullanılıyor. Çocukların kesinlikle tüketmemesi gerekiyor. Adeta bir zehir bu.
NBŞ, diyabet ve obezitenin temel sebeplerinden biri. Bakın Türkiye’de son 15 yılda diyabet hastalığının yüzde 90 oranında arttığı söyleniyor. Akıl alır gibi değil.
Milyonlarca insan artık şeker hastası. Aslında Türkiye’de iç piyasaya verilecek NBŞ miktarı kanunla sınırlandırılıyor. 2023/2024 pazarlama yılında NBŞ kotası yüzde 2.5, yani 72 bin 750 ton.
Buna karşılık kota tahsis edilen beş fabrikanın yıllık toplam üretim kapasitesi 1 milyon 95 bin ton. Kota hakkı olmayan, yalnızca ihracat amacıyla üretim yapabilen beş fabrikanın kapasitesi ise 340 bin ton. KİLİT KELİME Üretim kapasitesi başka, iç piyasaya yasal olarak verilebilecek miktar başka.
İşte bu nedenle malın ne adıyla üretildiği, hangi faturayla fabrikadan çıktığı ve nereye gittiği çok önemli. Dosyanın kilit kelimesi de burada karşımıza çıkıyor: Maltodekstrin. Çünkü maltodekstrin ile kota kapsamındaki NBŞ aynı hukuki kategori değil.
Raporda ise sahada, kota kapsamındaki NBŞ’nin “maltodekstrin” faturasıyla satıldığına yönelik tespitler var. Şimdi Kocaeli’ye gidelim. Rapora göre Aktaşlar Gıda, Artı Endüstriyel Gıda’dan “maltodekstrin şurubu” faturasıyla NBŞ alıyor ve bu NBŞ’yi kayıt dışı olarak iç piyasaya satıyor.
Vergi Denetim Kurulu’na göre Ak Nişasta, 2023’ün ilk 8 ayında 9.4 bin ton sıvı maltodekstrin satıyor. Bunun 8.9 bin tonu Artı Endüstriyel Gıda’ya gidiyor. Artı Endüstriyel ise bunun 2 bin tonunu, “Albamly Dex.
L20 (Maltodekstrin)” faturasıyla Golf Dondurma’nın üreticisi Natura Gıda’ya satıyor. Burada dikkatli olmak gerekiyor: Bu tespit, Natura Gıda’nın kayıt dışı NBŞ kullandığı veya suç işlediği anlamına gelmiyor. Ancak rapor, sahadaki denetimlerde kota kapsamındaki NBŞ’nin “maltodekstrin” faturasıyla satıldığını söylüyor.
Tonlarca maltodekstrin ne oldu bilen yok! Bir vaka daha var: Seyidoğlu Gıda. Türkiye’nin çok bilinen gıda markalarından biri.
Denetimde şirket yetkilisi, maltodekstrin şurubu faturasıyla NBŞ’yi Artı Endüstriyel Gıda’dan aldıklarını yazılı olarak beyan ediyor. Şirketin kapasite raporunda yıllık 6 bin ton NBŞ kullanımı görülüyor. Kayıtlı yıllık NBŞ alımı ise 2 bin 200 ton.
Denetçiler doğal olarak soruyor: Aradaki fark nereden geldi? Firma yetkililerinin cevabı rapora geçiyor. Eksik kalan miktarın Ak Nişasta ve Beşan Gıda tarafından “maltodekstrin” adıyla fatura edilen NBŞ ile tamamlandığı, ürünlerin dökme olarak doğrudan fabrikalardan geldiği ifade ediliyor.
Daha da önemlisi, Tarım Bakanlığı denetiminde bu ürünlerin reçel üretiminde kullanıldığına ilişkin beyanlar bulunuyor. Sonra hesap yapılıyor. Ak Nişasta üretimi olup Artı Endüstriyel üzerinden gelen: 2.3 bin ton.
Beşan Nişasta’dan maltodekstrin faturasıyla gelen: 3.1 bin ton. Toplam: 5.4 bin ton. Yani yaklaşık beş buçuk milyon kilo maltodekstrin...
Ve raporda bu ürünlerin mamul madde içerisinde iç piyasaya sunulduğuna ilişkin tespitler var. BALA UZANAN DOSYA Şimdi mesele artık birkaç yanlış faturadan ibaret mi? Dosya buradan bala uzanıyor.
Beşan Nişasta’nın ürünlerinin Kervan Gıda üzerinden Uğurlu Helva, Saf Naturel Bal ve Hastürk Gıda gibi şirketlere maltodekstrin faturasıyla gittiği inceleniyor. Denetim sonucunda Kervan’ın bu firmalara maltodekstrin faturasıyla sattığı ürünlerin, Beşan Nişasta’dan kayıt dışı temin edilen NBŞ olduğu tespit ediliyor. Saf Naturel Bal dosyasındaki miktar 274 ton.
Firma, söz konusu ürünün arıcılara “arı yemi” olarak verildiğini, karşılığında bal alındığını söylüyor. Ancak denetimde alınan bal numunelerinin Bal Tebliği’ne uygun olmadığına ilişkin tespitler de raporda yer alıyor. Hastürk dosyasında ise miktar 1.2 bin ton seviyesine ulaşıyor.
Muhasebe kayıtlarında milyonlarca kilogram maltodekstrin görünürken fiili stokta aynı miktarda ürün bulunmuyor. Şirkette 500 kilogram bal aroması alımı da tespit ediliyor. Raporda NBŞ ve fruktoz şurubu ile bu miktardaki aromanın birlikte kullanılması halinde tonlarca tağşiş ürün üretilebilmesinin teknik olarak mümkün olabileceği değerlendiriliyor.
Bir başka başlık GSF Gıda. Denetimde şirketin son iki yıldır NBŞ üretimine ilişkin Şeker Dairesi’ne bildirimde bulunmamasına rağmen üretim tanklarının sıcak olduğu, üretimin devam ettiği ve üretilen ürünün glikoz şurubu olduğu yönünde tespitler yapılıyor. Mali idare’ye ve Şeker Dairesi’ne bildirilmeyen enzimler bulunuyor.
“Son kullanma tarihleri geçti” deniyor; fiziki incelemede geçmediği anlaşılıyor. Şirkete ait olmadığı söylenen başka bir depodaki mısırın da şirketle bağlantısı tespit ediliyor. Ve bütün bu raporların sonunda dosya İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gidiyor.
İstanbul dahil 8 ilde 25 şirkette arama ve el koyma yapılıyor. 47 şüphelinin ifadelerinin alınmasına başlanıyor. Elbette soruşturma devam ediyor.
Geriye de halk sağlığını ilgilendiren çok önemli sorular kalıyor: Binlerce ton bu ürünlerin akıbeti ne oldu? Golf Dondurma’nın üreticisi Natura Gıda çıkıp da hesap verdi mi? Seyidoğlu’nun aldığı tespit edilen 5.4 bin ton NBŞ hangi ürünlerde kullanıldı?
Şimdi fabrikadaki tanktan reçel kavanozuna; dondurma kutusundan bal kavanozuna kadar bu zehrin izini sürmek gerekiyor.
